Zall dardha në ditarin e Isuf Rashës

Libra

Zall dardha në ditarin e Isuf Rashës

Nga: Ilmi Dervishi Më: 29 shtator 2021 Në ora: 18:25
Kopertina e librit Zall Dardha ne ditarin e Isuf Rashes

Artisti i Madh i Dardhës, Dibrës dhe gjithë Shqipërisë, Hazis Ndreu - “Nderi i Kombit”, kur donte të shkruante dhe botonte libra për traditën dhe alegorinë dibrane, njeriun e parë që takonte  në Zall Dardhë dhe e pyeste rreth projektit të tij krijues ishte Isuf Rasha

“Nëse dëshiron të njohësh një njeri lexo ditarin e tij. Nëse dëshiron të njohësh një periudhë kohore historike lexo ditarët dhe shtypin e kohës.

Nëse ke mbajtur ditar tregon se je njeri i rregullt, i vëmendshëm, parashikues, optimist, krahasues, dhe vizionar.

Një nga të rrallët, por edhe të veçantët njerëz me botë të madhe shpirtërore është Isuf Rasha. Këtë e thonë ditarët e tij, që fatmirësisht bashkëshortja Hyrie dhe gjashtë djemtë e tij i kanë ruajtur si sytë e ballit. Janë ditarë shumë të thjeshtë , të vegjël, blloqe të vegjël, me një shkrim të imët, por me kaligrafi, që flasin shumë.…

Pikërisht mbi bazën e këtyre ditarëve, bashkautorët e mirënjohur Halil Rama dhe Sakip Cami hulumtuan dhe pas një pune të mirëfilltë studimore-shkencore shkruan dhe botuan librin (monografi)".

Kjo monografi i kushtohet njërit nga të rrallët, por edhe të veçantët njerëz me botë të madhe shpirtërore, siç ishte Isuf Rasha, shprehur kjo edhe në ditarët e tij…

Bashkëkohësit për Isuf Rashën

Për vlerat e rralla dhe profilin krijues të I.Rashës flasin bashkohës të tij, personalitete të mirënjohura si: Beqir Shehu, Xhelil Cibaku, Isuf Xhediku, Muharrem Gjoka, Shuaip Methasani, Dr.Lazam Gjoka, Nazmi Shira, Agim Bara, Gëzim Cala, Shaqir Çerpja, Ilmi Dervishi, Gani Murati, Ferit Çerpja, Mexhit Poleshi, etj.

Në 8 kapitujt e librit me 320 faqe, botim i “M&B”. veç të tjerash përshkruhen në detaje toponimet e të gjitha fshatrave të Njësisë Administrative Zall Dardhë…

Ish shefi i Seksionit të Arsimit dhe Kulturës të rrethit Dibër Beqir Shehu, në parathënien e këtij libri, ndër të tjera shkruan se: “Bashkautorët e mirënjohur Halil Rama dhe Saklip Cami (pas botimit dhe promovimit të monografive për kompozitorin Muharrem Xhediku, gjeneral Rrahman Parllaku, për Sefer Efendiun - Kazazin e Bajram Ndreun e Zall Dardhës), nëpërmjet ditarit të Isuf Rashës nxjerrin në pah vlerat e tij, ndërkohë përshkruajnë jetën dhe veprimtarinë e personazheve, duke na dhënë edhe copëza jete të malësorëve dernjanë, ku lexohen traditat dhe virtytet e popullit të kësaj krahine, si njerëz të punës e atdhetarë, por edhe si njerëz të përkushtuar për dije e të suksesshëm në të gjitha fushat e jetës”.

Ndërkohë  Muharrem Gjoka - “Mjeshtër i Madh” dhe President i Ansamblit Artistik “Hazis Ndreu” - “Nderi i Kombit” , ndër të tjera shprehet se: “Artisti i Madh i Dardhës, Dibrës dhe gjithë Shqipërisë, Hazis Ndreu, kur donte të shkruante dhe botonte libra për traditën dhe alegorinë dibrane, njeriun e parë që takonte në Zall Dardhë  dhe e pyeste për pjektine  tij krijues, ishte Isuf Rasha”.

Në këto pak radhë po perifrazojmë edhe ish-shefin e seksionit të Kontroll-Revizionit të Komitetit Ekzekutiv të Dibrës, Xhelil Cibaku: “E veçantë në veprimtarinë e tij ishte koherenca në trajtimin e problemeve. Si një intelektual bashkëkohor nuk merrej me cikërrima, por me bazën reale ku duhej mbështetur analiza e mbarëvajtjes apo problematikave të kohës. Ai konkurronte kudo dhe në çdo rast me virtytin dhe vlerat shumëdimensionale që e karakterizonin”.

Shuaip Methasani, intelektuali mbi 85-vjeçar që nga shunmëkush konsiderohet si simbol i urtësisë dhe menAurisë dibrane, në opinionin e tij evidenton pikërisht virtytin e Isuf Rashës si burrë i kuvendeve, ku i dëgjohej dhe I zinte vend fjala.

Përveç kapitujve “Ditari” dhe “Bashkëkohësit për Isuf Rashën” këtë libër e bëjnë interesant edhe kapitujt “Ditari”, në kapitullin  “Njeriu I thjeshtë Isuf Rasha, me veprimtarinë e tij mbeti në kujtesën e njerëzve” spitasin tituj intrigues e impresionies si: “Kontrolli tendencioz”, “Kur gjuanim lepuj, me Hekuran Isain e Ndue Gjinin...”, ““Ndëshkimi” pse vrau tre qentë e kooperativës - Si e mbrojti Skënder Dema?!”, “Nëpër kantieret e punës në të gjithë atdheun”, “Projektues i xhadeve dhe rrugëve të brendshme të fshatrave”, “Pasioni pas pemëtarisë, vreshtarisë dhe verërave” etj.

Publicistika dhe prirjet letrare të Isuf Rashës

Ndonëse nuk është ndonjë autor i njohur, në labirintet e laboratorit krijues të Isuf Rashës, (të shprehur në formë ditari) gjen dhjetëra artikuj problemorë, poezi, skica etj., (disa të botuar në gazetën lokale “Ushtima e maleve”, por shumica të pabotuara), ku reflektohen fakte historike, por edhe shqetësimi për mbarëvajtjen e punëve në ish kooperativën bujqësore të Zall Dardhës së tij të largët.

Pikërisht kryellogaritari i një ekonomie bujqësore provinciale, që jo vetëm i kishte të koleksionuara, por edhe të mirë-studiuara revistat “Shkenca dhe jeta” dhe “Bujqësia”, do të ishte udhërrëfyes në aplikimin e metodologjisë së punës shkencore, duke mundësuar një ambientim të ri në studime, një cytje drejt përvetësimit të njohurive bashkëkohore dhe aplikimit të tyre në praktikën e përditshme, në sektorë të tillë si pemëtaria, blegtoria, bletërritja (gjuetia, parashikimi i motit e infermieria) apo deri dhe te projektimi e ndërtimi i rrugëve të ndërmjetme mes fshatrave të Dardhës, studime këto të botura në shtypin e kohës. Me fjalë të tjera, Isuf Rasha ishte intelektuali bashkëkohor, i cili edhe në kushtet e rrethanat e izolimit total, në një ekonomi provinciale, hartonte dhe zbatonte projekte që konsistonin në doza optimale të materialeve teorike, për t’i dhënë rëndësi punës praktike, nga e cila krijonte bazamente të qëndrueshme për vepra po të qëndrueshme, disa prej të cilave i hasim edhe sot pas më shumë se tri dekadash, si blloku i pemëve (sipër shtëpisë së tij) apo dhe ndonjë rrugë ndërlidhëse fshatrash…

Jo më në Zall Dardhën e largët, por ndoshta edhe këtu në Tiranë, metropolin shqiptar, rrallë mund të gjesh një bibliotekë aq të pasur, si ajo që i la trashëgim familjes së tij Isuf Rasha. Pikërisht, intelektuali bashkëkohor, që kishte lexuar (e madje konspektuar), Tolstoin, Shekspirin, Dostojevskin, Uilliam Folkner, Çarls Dikens etj., dalëngadalë, nëpërmjet leximeve, përjetimeve e asosacioneve, do të formonte profilin e tij letrar. Dhe jo vetëm kaq. Nuk është rastësi që në arkivën e tij personale gjejmë koleksionin e të gjitha nr. të revistës “NËNTORI”, si dhe shumicën e nr. të gazetës “DRITA”, nga ku ai, jo vetëm lexonte letërsinë e kritikën letrare bashkëkohore, por edhe mësonte rreth stilistikës së të shkruarit letërsi. Ndonëse krijimtarinë e tij nuk e publikoi, nuk është rastësi që atë e ruajti me fanatizëm në “sepetet” e familjes, me bindjen se një ditë ajo do të “zbulohej” e, madje, do të gjente dritën e botimit. Brenda “arsenalit” të tij krijues, mjafton qoftë edhe poezia (e lënë në dorëshkrim “Rrebeshet e shkuara më nuk kthehen”, për të konkluduar në peshën e fjalës, gjuhën e pasur e mjetet shprehëse brilante të një poeti të talentuar. Ligjërimin e tij poetik e gjejmë të sintetizuar qoftë edhe në vargjet: “Dikur në këto brigje qe zënë dielli/Errësira kishte bllokuar edhe  qiellin/ Errësira, skamja, padituria/ U duk sikur në këto male kanë zënë rrënjë…”

Ndonëse e donte dhe dashuronte jetën, ai iku për në botën e përtejme para më shumë se dy dekada, duke lënë pas një trashëgimi të pasur dokumentare. Mjaftojnë qoftë dhe dhjetëra ditarët e lënë në dorëshkrim (nëpër blloqe a fletore të asaj kohe), për të kuptuar punën e tij të thelluar studimore, duke përshkruar gjer në detaje fakte e ngjarje historike të zonës së Zall Dardhës me histori të lavdishme, për toponiminë, për Simpoziumin e organizuar në Zall Dardhë nga zona e Reçit dhe Dardhës me rastin e 75 vjetorit të pavarësisë, etj. Pikërisht, referuar këtyre fakteve, bashkautorët e mirënjohur Halil Rama dhe Sakip Cami, e kanë skalitur më së miri profilin krijues të Isuf Rashës në këtë monografi, ndaj dhe meritojnë mirënjohjen e gjithë dernjaneve e të miqve të familje së njohur Rasha të Zall Dardhës. Në harkun kohor të një dekade ata kanë botuar dhe promovuar edhe gjashte monografitë: “Muharrem Xhediku-kompozitori i tangos shqiptare” (2010); “Rrahman Parllaku – Një legjendë në kufirin e dy kohëve” (2014); “20 vjet OBVL” (2014); “Bajram Ndreu i Zall Dardhës, biri i shquar i një familje të madhe” (2015); “Histori brezash të familjes së shquar Kazazi të Durrësit” (2017) dhe “Gjenerali që sfidoi kohërat” (2019).

Shfaq komentet
comments powered by Disqus
Më të lexuarat
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat